Waar blijf je met Ivan Illich

Naarmate we tegenwoordig zelf meer mee-polariseren, willen we des te nadrukkelijker van een auteur weten of hij voor- of tegenstander is. Sommigen vragen zich af of lllich marxist is, dan wel een verlichte liberaal, anderen, of je met zijn alternatieven werkelijk ook wat kunt dóen. Ook zijn er die zich, een voorlopige opstelling op de linker helft van het rechter weggedeelte prefererend, bij lllich veilig proberen te voelen. Misschien heeft hij zelfs wel een sociologisch model te bieden? Daarmee is dan wel duidelijk dat, naast publikaties van, een boek als dit over lllich reden van bestaan heeft. In de Inleiding wordt door Toine Kreykamp informatie aangereikt over lllich's levensloop, zijn bedoelingen en methoden, en wordt zijn maatschappijkritiek gesitueerd in het geheel van de recente kritische beweging. In Tegen de produktie van welzijn reduceert lllich zelf op de hem eigen onnavolgbare wijze een verzoek van de UNESCO zich te bezinnen op 'het onderwijs betreffende milieu en sociaal-ekonomische planning’ tot het probleem van de werktuigen, welke z.i. zó moeten zijn opgezet, dat het gebruik ervan stimuleert tot mee-werken aan de produktie van werkelijke levensbehoeften. De Sousa Santos is een Braziliaans jurist die een speciale studie heeft gemaakt van de informele rechtsmiddelen in een van de nederzettingen van daklozen bij Rio de Janeiro, lllich’s theorie van de wet in de maatschappij wordt door hem getoetst aan de hand van o.m. de volgende uitgangspunten: lllich/Marx: overeenkomsten/verschillen - De wet in een con- viviale maatschappij - De idee van wettigheid - Toegankelijkheid en participatie - Sancties - Volksrecht. Martha Reed-Herbert, een cultureel anthropologe stelt zich in haar bijdrage over de bevrijding van de vrouw op het standpunt, dat de vrouwenbeweging zich voor alles moet verdiepen in de fundamentele aspecten van de produktie - wat de arbeid uitricht, hoe hij wordt beleefd - los van de vooroordelen van de industriële ekonomie. De beide redakteuren van het Franse tijdschrift 'Esprit' tenslotte 'gaan' lllich 'na' op de punten: Marx (uitbuiting raakt mensen niet alleen aan de buitenkant) - Schaarste (kunstmatig in stand gehouden?) - Is lllich socialist (wat is een 'socialist'?) - Distantie (van instituties en de regels voor het functioneren daarvan) door dissendentie - Dimensionale analyse (aangeven bij overschrijding van welke grenzen technische instrumenten schadelijk worden).