Gewicht van de buitenstaander

Hoever reikt de macht van het denken en interpreteren? Die macht lijkt onbeperkt wanneer iemand alleen iets aan het bedenken is of daarover spreekt. De onmacht wordt duidelijk, zodra het aankomt op het realiseren van het ontwerp of een confrontatie met de werkelijkheid zelf. Daar staat de denker meestal machteloos en zijn het de ’daadkrachtigen’, de ’pragmatici’, de mensen van het 'haalbare’ en ’van de praktijk’, die de dienst uitmaken. Hierbij doet zich deze vraag voor: Hoe komt het toch dat het westerse denken uitloopt op technocratie, activiteit en materiële welvaart, terwijl allerlei oosterse denkwijzen veel minder materieel zichtbare resultaten opleveren? In het westen lijkt het denken helemaal in dienst te staan van nuttigheid en produktie; de oosterse wijsheid schijnt daarvan af te zien. Het is tegenwoordig een beetje mode allerlei vormen van oosters’ denken, bv. meditatie, yoga, Zenboeddhisme, te cultiveren en te stellen tegenover westerse gejaagdheid en materialisme. Kennelijk wordt van die ’oosterse renaissance' een soort van geheime, rustgevende wijsheid verwacht, die als tegengif kan dienen tegen de ziekten van deze tijd. De jacht naar steeds grotere welvaart neemt onder die ziekten een belangrijke plaats in. De cultus van een oosterse wijsheid houdt een zwijgende kritiek in op de maatschappij waarin wij leven en op de ronduit walgelijke uitwassen van de westerse moderne manier van leven. Waartoe dit kan leiden, toont de schandelijke verontreiniging van water en lucht, waaraan tegenwoordig zoveel aandacht wordt besteed. De bijprodukten van een haastig opgebouwde welvaart beginnen benauwend te worden. Het wordt steeds duidelijker dat een totale activiteit, gebaseerd op het axioma van de menselijke macht, tot rampen leidt. Terecht begint men zie af te vragen of al die activiteit wel zo’n zegen is en of wij niets kunnen leren van een cultuur, waarin de passiviteit een grotere betekenis heeft. . De passiviteit eist haar rechten op. Zij is gebaseerd op machteloosheid en het uitzicht dat de mens niet alles an en hoeft te veranderen. De wereld is niet alleen het terrein van onze activiteit, maar ook van onze verwonderde, machteloze contemplatie. Ons denken kan nooit samenvallen met onze actie: het blijft in alle fasen van zijn ontwikkeling zijn machte loosheid behouden. Dit inzicht kan ons toegankelijk maken voor een wijsheid die van buitenaf schijnt te komen, maar die ons van huis uit niet vreemd is.