Vincent van Gigh een Hollandse meester
De naam van Vincent van Gogh heeft honderd jaar na zijn dood een wereldwijde bekendheid. Die roem is verklaarbaar ut de onvergelijkelijke kwaliteit van zijn werk, en uit de vrij gedetailleerde kennis over zijn leven en zijn opvattingen zoals die vallen te destilleren uit zijn brieven. Naast het historische beeld dat hoort te bestaan uit controleerbare gegevens, ontstond ook geromantiseerd beeld van Vincent van Gogh, dat niet geheel en al met de werkelijke toedracht overeenkomt, maar wel heeft bijgedragen tot de grote populariteit van de schilder. Alle hardnekkige vooroordelen ten opzichte van het kunstenaarsbestaan leken te worden bevestigd door de levensloop van Van Gogh. De zucht naar sensatie en sterke verhalen kreeg vaak de overhand vertroebelde een helder inzicht in de artistieke betekenis van de kunstenaar. In de grote stroom van publicaties over Vincent van Gogh - waarvan het eind nog niet in zicht is - komt het er op aan een onderscheid te maken tussen datgene wat de bestaande visie bevestigt, en de studies die een nieuw gezichtspunt omtrent de kunstenaar aan het licht brengen. De faam van Van Gogh is niet een verschijnsel van de laatste jaren. Al kort na zijn overlijden is er sprake van een internationale belangstelling -aanvankelijk in een kleine kring van kunstenaars, vrienden en bewonderaars, maar al spoedig ook in de sfeer van kunstcritici, kunsthandelaren en verzamelaars. Tijdens zijn leven nam Van Gogh al deel aan belangrijke tentoonstellingen van moderne kunst, zoals de exposities van de Groupe der XX in Brussel, op één van die exposities verkocht Van Gogh een schilderij aan de Belgische kunstenares Anna Boch De herkomst van een tweede Van Gogh in de collectie Boch is minder precies te traceren, in een brief van Van Goghs broer Theo is sprake van de verkoop van een schilderij in Engeland. Voldoende aanwijzingen in ieder geval om het gangbare verhaal ontzenuwen dat er voor Van Gogh schilderijen tijdens zijn leven geen kopers te vinden waren. Twee jaar na zijn dood organiseerde de pas opgerichte Haagse Kunstkring een overzichtstentoonstelling van zijn werk; vooraanstaande kunsthandelaren als Bernheim-Jeune in Parijs en Paul Cassirer in Berlijn spanden zich in om het werk van Van Gogh een grotere bekendheid te geven. In 1914 verscheen al een Duitse vertaling van Vincents brieven aan zijn broer Theo, Vincent was al jong in aanraking gekomen met de wereld van de beeldende kunst. Zijn oom Vincent had een bloeiende kunsthandel in Den Haag, waar hij als opgroeiende jongeman een baan had als assistent. Oom Vincent verkocht niet alleen schilderijen, maar ook reproducties van kunstwerken. Op deze manier kon de jonge Van Gogh kennismaken met de nieuwste ontwikkelingen in de kunst, en met de gangbare smaak van het publiek. Uit zijn latere brieven blijkt hoe gretig, Van Gogh die kennis in zich heeft opgenomen. In die jaren stonden de schilders van de Haagse School, en de Franse meesters van de School van Barbizon hoog aangeschreven. Vincent van Gogh deelde die bewondering. Zijn grote voorbeelden waren Jozef Israels en Jean-François Millet. Toen hij eenmaal besloten had zelf een artistieke loopbaan te beginnen, wendde hij zich tot de Haagse School-schilder Anton Mauve, die met zijn nichtje Aniette Carbentus was getrouwd. Na zijn breuk met Mauve en een kort verblijf in Drenthe en in België kon Vincent zijn intrek nemen in het appartement van zijn broer Theo in Parijs. Theo werkte bij de kunsthandel Goupil, die inmiddels de firma van oom Vincent tot haar Haagse branche had gemaakt. Goupil volgde in Parijs een wat conservatieve lijn, maar Theo beschikte over contacten met de modernste schilders van zijn tijd, zoals Monet, Degas, Gauguin, Signace en Toulouse-Lautrec, om er maar enkele te noemen. Hu was absoluut overtuigd van hun talent, maar het kostte hem de grootste moeite om kopers voor hun werk te vinden.
De jonge Vincent kwam via Theo met hen en met hun werk in aanraking: hun invloed was van doorslaggevende betekenis voor zijn eigen artistieke ontwikkeling. Na een inspirerende tijd in Parijs vertrok Vincent naar Arles met als ideaal om er met Gauguin een kunstenaarskolonie op te zetten. Het ideaalbeeld van een kunstenaarsgroep als De Haagse School of de schilders uit het landelijke Barbizon zal hem hierbij zeker voor ogen hebben gezweefd. Gauguin echter - die evenals Vincent een maandelijkse toelage van Theo ontving-was niet van dezelfde idealen vervuld; een conflict kon niet uitblijven. De spanningen werden Vincent teveel. Eerst zocht hij genezing in St. Rémy, vervolgens stelde hij zich onder behandeling van Dr. Gachet in Auvers-sur-Oise. In de perioden van Aries en Auvers was Van Gogh onvoorstelbaar productief, tussen 1888 en 1890 ontstonden minstens vierhonderd schilderijen, met zeer beroemde stukken als De brug van Langlous, de reeks Zonnebloemen, Sterrennacht en het Zelfportret me verbonden oor Hoe baanbrekend zijn ontwikkeling ook was, toch had hij zich niet geheel losgemaakt van zijn artistieke verleden Toen hij is 1858 tijdens zijn verblijf in Arles vernam van het overlijden van Anton Mauve, droeg hij een schilderij van een perziaboom in bloesem aan hem op met de woorden Souvenir de Mauve".
Een jaar voor zijn dood maakte hij nog een reeks schilderijen aan de hand van prenten naar Millet, zoals de bekende Spitters en De er De uitstraling van het werk van Vincent van Gogh was zo groot, dat veel twintigste-ceuwse kunstenaars hem als een van hun beschouwden. Hij bleek een bron van inspiratie voor Franse Post-Impressionisten en Duitse Expressionisten, voor beeldhou wen als Ossip Zadkine en moderne schilders als Francis Bacon De Franse dichter en criticus Albert Aurier schreef in 1890 artikel in het tijdschrift Merare de France, waarin hij Van Gogh in de Hollandse schilderstraditie plaatste Toch moeten we over een ding greemisverstand laten bestaan h Vincent valt de appel niet ver van de boom. Ook hy kon niet ontkomen aan e anvermudrike wetten van de erfelijkheid Hig is een echte Hollander, een roemrijke afstammeling van Frans Hals Vor alle hij, net als zijn befaamde landgenoten, een realist, in de zuiverste betekenis van het woord."
John Sillevis.
Conservator Haags Gemeentemuseum
