De onbekende Lenin

Uit het geheime archief Spraakmakend en ontmaskerend In 1920 schreef Herman Gorter zijn Open brief aan kameraad Lenin. Amper drie jaar na de Russische Revolutie stelde hij de dictatoriale methoden van de bolsjewieken aan de kaak. De Duitse radencommuniste Rosa Luxemburg was hem hierin voorgegaan. Met haar pamflet De Russische tragedie schudde zij als eerste in 1918 de geesten wakker. Zij kreeg intellectuele steun van bekende anarchisten (Emma Goldman en Alexander Berkman) en sociaal-democraten (Karl Kautsky) uit die tijd. Later borduurden dissidenten (Andrej Sacharov, Aleksander Solzjenitsyn), literatoren (Günter Grass, Václav Havel) en academici (Dmitri Volkogonov, Leszek Kolakowski) voort op dit thema. Ze kwamen tot dezelfde conclusies maar veel veranderde er niet. De sovjetpropaganda draaide op volle toeren. Stalin viel in 1956 van zijn sokkel maar Lenin bleef opgehemeld worden als een onfeilbare godheid. De Amerikaanse historicus Richard Pipes, auteur van standaardwerken over de Russische Revolutie, rekent definitief af met de mythe Lenin. Hij selecteerde uiterst zakelijk 122 van de meest opzienbarende documenten - van 1886 tot aan het einde van Lenins leven - uit het tot voor kort geheime Lenin-archief en voorzag ze van deskundig commentaar. De onthullingen zijn onthutsend. Het geheime archief schetst Lenins ware aard: een bikkelharde heerser die leefde volgens de filosofie van de samenzweringstheorie. Hij weigerde joden toe te laten tot de regering van Oekraïne; hij liet dissidente intellectuelen oppakken, verbannen of doden; hij lanceerde een geheim offensief om de priesters van de Russisch-orthodoxe Kerk uit te moorden; hij steunde Stalin in de strijd om zijn opvolging; hij schakelde de politieke oppositie volledig uit. In een nawoord herportretteert politicoloog Patrick Stouthuysen Lenin op basis van de nieuwe gegevens en hij maakt een balans op van zijn invloed op de twintigste eeuw. Patrick Stouthuysen is verbonden aan de Vakgroep Politieke Wetenschappen van de Vrije Universiteit Brussel.