HOOR ISRAEL

: Joodse religiositeit in nationaal-socialistische concentratiekampen. // In de Griekse vertaling van het Oude Testament is 'holocaust' de aanduiding voor een omvangrijk brandoffer; ook het Hebreeuwse 'sjoah': 'ramp', 'verwoesting', wordt meestal gebruikt in godsdienstige zin. De auteur stelt de vraag naar de mogelijkheid van religieus denken en handelen bij slachtoffers in concentratie- en vernietigingskampen, waar het naleven van joodse voorschriften vrijwel onmogelijk was. Elke uiting daarvan kon levens kosten. Toch zijn er voorbeelden van joden die ook in hun uitzichtloze situatie trouw trachtten te blijven aan hun traditie. Rahe beschrijft hoe in barakken gebeden werd op sabbat bij de feesten en gedenkdagen. Met meegesmokkelde of zelfgefabriceerde voorwerpen - een kandelaar voor de vrijdagavond, zelfs een kleine sjofar (ramshoorn) bij Nieuwsjaar en Grote Verzoendag. Ook beschrijft hij een geslaagde poging om voor Pesach enkele kosjere matzes te 'fabriceren'. Het geheel vormt een aangrijpend monument van trouw en vertrouwen ondanks alles. Tenslotte stelt Rahe de vraag hoe men deze miljoenen kan 'herdenken': zijn zij gestorven als 'martelaren' - 'al kiddoesj nasjeem' - heiligend Gods naam? Of is dat nog te passief en kan men beter spreken over 'kiddoesj haChaim', de heiliging van 'het leven.' Zo beschouwt hij hun lot als een daad van 'joods verzet'.